Πλουραλισμός
Posted by: Evangelos on: March 8, 2009
Ο πλουραλισμός αποτελεί ένα από τα βασικά παραδείγματα για το πως γίνεται αντιληπτή η σύσταση της κοινωνίας – όπως δηλαδή και τα υπόλοιπα βασικά ολιστικά θεωρητικά σχήματα (θεωρίες των ελίτ, μαρξισμός), αποτελεί μια διαφορετική ερμηνευτική προσέγγιση για το πως δομείται ο κοινωνικός συσχετισμός δυνάμεων, ενώ παράλληλα σχετίζεται με την αντίστοιχη πολιτική ουτοπία (πλουραλιστική δημοκρατία).
Να σημειωθεί ότι όλες αυτές οι θεωρήσεις, ή αλλιώς “μεγάλες αφηγήσεις” κατά την ορολογία του Habermas, παρά τις ανομοιότητές τους παρουσιάζουν ένα κοινό χαρακτηριστικό. Και τα τρία δηλαδή παραδείγματα διαπνέονται από μια σφαιρική προσέγγιση της σχέσης κράτους και κοινωνίας σε αντίθεση με την παραδοσιακή νομική αντίληψη η οποία διακρίνει το Κράτος (πολιτική κοινωνία) από την Κοινωνία (ιδιωτική κοινωνία) και αποτελούν ιδεότυπους, δηλαδή είναι λογικά επεξεργασμένες απλουστεύσεις.
Βασική παραδοχή των πλουραλιστών είναι ότι στις αστικές, δυτικού τύπου δημοκρατίες ο λαός κυβερνά μέσω των αντισταθμιζόμενων ομάδων συμφερόντων.
Η κοινωνία δηλαδή αποτελείται βασικά από άτομα που συγκροτούν ομάδες με επιδίωξη τα κοινά τους συμφέροντα και βρίσκονται σε σύγκρουση μεταξύ τους λόγω των αντιτιθέμενων (αντιθετικών ή έστω διαφορετικών) συμφερόντων.
Αυτός ο ανταγωνισμός γίνεται για τον έλεγχο ή την επιρροή της κρατικής εξουσίας μέσω των διεξόδων που δίνει το δημοκρατικό πολίτευμα και οδηγεί στην επικράτηση κάποιας ομάδας και άρα στον έλεγχο και στην επιρροή. Στα πλαίσια μάλιστα του κοινοβουλευτικού συστήματος ο ανταγωνισμός γίνεται πολιτικός και οι ομάδες που επιδιώκουν την κατάληψη της εξουσίας, δηλαδή τα κόμματα, προσφεύγουν στο λαό και έτσι εξασφαλίζεται η λαϊκή εκπροσώπηση.
Εδώ το κράτος θεωρείται ουδέτερο, δέχεται απλώς την επιρροή των ομάδων, αποφασίζει μέσα από τις νόμιμες διαδικασίες οι οποίες είναι καταγεγραμμένες στο σύνταγμα, και ταυτόχρονα ελέγχεται από αυτόν τον μηχανισμό με την γραφειοκρατία να είναι υπόλογη στην “κοινωνική της πελατεία”.
Το κράτος δηλαδή σ’ αυτή την παράδοση κρατά μια αυτονομία από την κοινωνία.
Αν και το ρεύμα του πλουραλισμού παραμένει ακόμα και σήμερα το δεσπόζον, αναγνωρίζει ότι το σύστημα παράγει αντιδημοκρατικά φαινόμενα – τα οποία όμως μπορεί να λύσει σύμφωνα με τους πλουραλιστές.
Είναι γεγονός δηλαδή ότι δεν συμμετέχουν όλα τα άτομα εξίσου ενεργά στην οργάνωση και πολιτική δράση των ομάδων συμφερόντων. Αυτό βέβαια δεν εμποδίζει την έκφραση και προώθηση των αιτημάτων τους από αυτούς που κινητοποιούνται για λογαριασμό τους. Έτσι κάθε πολίτης βρίσκει τελικά τον εαυτό του συγχρόνως να συμφωνεί και να συγκρούεται με τα άλλα μέλη της κοινωνίας.
Αυτή όμως η πολλαπλότητα των διασταυρούμενων κοινωνικών συγκρούσεων σημαίνει ουσιαστικά και τον περιορισμένο χαρακτήρα τους (επειδή δηλαδή είναι πολλές η ισχύς των αποτελεσμάτων που προκαλούν κατακερματίζεται) οπότε και δεν διχάζουν, αλλά ενοποιούν σε τελευταία ανάλυση το κοινωνικό σύνολο.
Σήμερα πάντως καταγράφεται μια σαφής και ευθεία αμφισβήτηση του πλουραλισμού με την κριτική να εστιάζει στο ότι το πολιτικό σύστημα δεν είναι κοινωνικά και πολιτικά ουδέτερο αλλά ικανοποιεί τα συμφέροντα του κεντρικού πολιτικού προσωπικού, των δημοσίων λειτουργών και των δικτύων που αυτοί συγκροτούν, και των δυνάμεων της αγοράς που προωθούν την κατίσχυση του κρατοκλεπτικού καπιταλισμού.
Συνολικά, το πλουραλιστικό πρότυπο μπορείς να το μεμφθείς για βολονταρισμό, δηλαδή την ντετερμινιστική επιλογή των ατόμων να συγκροτούν ομάδες (ειδικά στις κοινωνίες της θριαμβεύουσας εξατομίκευσης και του αυξανόμενου πολιτικού κυνισμού). Επιπλέον, πράγματι δεν εξηγεί επαρκώς τις πηγές της ανισότητας – κυρίως στο επίπεδο της πολιτικής εξουσίας και αναφορικά με το πως αυτή συνδέεται με τους άλλους θεσμικούς χώρους.
Είναι όμως ένα δόκιμο μοντέλο για τη μελέτη της συγκυρίας και ιδιαίτερα χρήσιμο για την ανάλυση σε μικρο-επίπεδο των πολιτικών συμπεριφορών και επιλογών, κύριο άξονα των οποίων αποτελεί το δίπολο σύγκρουση-συναίνεση.
Σχετικά links: Μαρξισμός, Μαρξισμός ΙΙ
14 Responses to "Πλουραλισμός"
2 | Evangelos
March 8, 2009 at 23:40
SakisK
Όχι ακριβώς. Και αυτό διότι η αυτονομία εννοείται είναι το αποτέλεσμα σε αυτό το μοντέλο λόγω της ισορροπίας, και όχι αυτή που καθορίζει την αυτονομία.
Π.χ. οι πλουραλιστές θεωρούν ότι ο πολλαπλασιασμός των εστιών εξουσίας (κυβερνητικών και μη ή ημι-κυβερνητικών) συνιστά την διάχυση και τον κατακερματισμό της πολιτικής δύναμης εντός του κρατικού μηχανισμού με συνέπεια κάθε απόφαση να λαμβάνεται μετά από πολλές διαπραγματεύσεις και συμβιβασμούς – οπότε αυτός ο διοικητικός πλουραλισμός εγγυάται την κρατική αυτονομία και κατ’ επέκταση τον δημοκρατικό χαρακτήρα του πολιτεύματος.
Με άλλα λόγια, η ισορροπία εδώ εννοείται ότι επιτυγχάνεται λόγω της εξισορρόπησης της εξουσίας ανάμεσα στις αντιτιθέμενες ομάδες. Αλλά αυτό ακριβώς είναι το κρίσιμο σημείο. Διότι αυτό το μοντέλο δεν εξηγεί επαρκώς την ανισοκατανομή της εξουσίας – γιατί δηλαδή κάποιες ομάδες είναι πολύ ισχυρότερες από κάποιες άλλες.
Οι νεότερες όμως τάσεις του πλουραλιστικού προτύπου, και κυρίως η αποκαλούμενη Κριτική Θεωρία της Πολυαρχίας, αναγνωρίζουν το δομικό ζήτημα της ανισομέρειας της εξουσίας, το ότι δηλαδή το κράτος δεν λαμβάνει υπόψη με τρόπο ισότιμο όλα τα κοινωνικά συμφέροντα αλλά κυρίως εκείνα που έχουν την πρωτοκαθεδρία στο χώρο της αγοράς.
Στις πιο ακραίες της εκδοχές αυτή η σχολή σκέψης προσεγγίζει ουσιαστικά τις μαρξιστικές αναλύσεις και τις θεωρίες των ελίτ – για τις οποίες μάλλον κάτι θα γράψω στο επόμενο post.
3 | vasikos metoxos
March 17, 2009 at 07:46
Στο ωραίο κείμενο θα προσθέσω μία συνιστώσα. Ο πλουραλισμός, ως κυρίαρχο ζήτημα της “άλλης” αριστεράς που ήθελε να καταγγείλει τον υπαρκτό ολοκληρωτισμό του ανύπαρκτου σοσιαλισμού, αποδείχτηκε απλά δεκανίκι της παντοδυναμίας αυτού που αναφέρεις ως “κρατοκλεπτικό καπιταλισμό” που κάνει ατάραχα τη δουλειά του σκορπώντας απλόχερα την μανιπιουλαρισμένη δημοκρατία του δυτικού κόσμου στα υποκείμενα της ληστείας. Κοινώς ληστεία μετά φόνου σε περιβάλλον δημοκρατίας.
4 | Evangelos
March 17, 2009 at 10:50
Vasikos metoxos
Πράγματι, το ισχύον πλουραλιστικό πρότυπο της αστικής δημοκρατίας και ο κρατοκλεπτικός καπιταλισμός ως κομμάτι της κυριαρχίας της αγοράς έχουν καταγράψει παράλληλες πορείες και συνεχίζουν στη βάση της αυτιστικής νομιμοποίησής τους.
Παρά ταύτα, εκτιμώ ότι ακόμα ο κοινωνικός συσχετισμός δυνάμεων δε φαίνεται να επιτρέπει την αμφισβήτηση του καπιταλισμού ως κοινωνικό σύστημα, οπότε και ο κάθε πολιτικός χώρος υποχρεούται να επιλέξει τη στρατηγική του σε αυτό το κοινωνικό πλαίσιο.
Εννοείται όμως ότι όλοι κρίνονται για τις επιλογές τους διότι, όπως και να το κάνουμε, υπάρχει τεράστια απόσταση ανάμεσα στις ανέξοδες ενίοτε διαπιστωτικές παραδοχές των αναλύσεων και την όποια ανάληψη συστηματικής πολιτικής δράσης.
5 | stratos fountoulis
April 1, 2009 at 08:00
ενδιαφέρον.
μόνο που το κράτος δεν υπήρξε ποτέ ουδέτερο, αντιθέτως μάλιστα. Η θέσπιση των νόμων και η ταξική (αναπόφευκτα) κατεύθυνσή των, προσδιορίζουν επακριβώς τον (ενεργό) ρόλο του Κράτους.
Αν είχα τον χρόνο, θα συνέχιζα.
καλημέρα σας.
6 | Evangelos
April 1, 2009 at 12:25
stratos fountoulis
Σε αυτά που λες λίγοι πια διαφωνούν επί της ουσίας. Άλλοι απλώς το προσεγγίζουν με περισσότερη μετριοπάθεια άλλοι με πιο δογματικό τρόπο.
Όπως μάλιστα φαίνεται και στο post και κυρίως στο σχόλιο/απάντηση στον SakisK, εσχάτως και μια μεγάλη μερίδα των πλουραλιστών τείνει να αναγνωρίζει την, αν μη τι άλλο, μη ουδέτερη και μη παθητική στάση του κράτους.
Σε οποιαδήποτε περίπτωση, ακόμα και η ρητορική περί ουδέτερου κράτους που αποτέλεσε ιδεολογικό σύστοιχο του ουτοπικού προτάγματος της πλουραλιστικής δημοκρατίας, φαίνεται να καταρρέει υπό το πρίσμα της περιώνυμης κρίσης.
8 | Giorgos Dim.
May 7, 2009 at 14:23
Να που γηράσκω αεί διδασκόμενος…
Ομολογώ δεν γνώριζα τον Πλουραλισμό, μέχρις ότου βρέθηκα σ αυτό το εξαιρετικά ενδιαφέρον -όπως διαπιστώνω από μια πρόχειρη περιήγηση- ιστολόγιο, παρακαλώ Ευάγγελε δέξου τις ευχαριστίες και τα συγχαρητήριά μου.
Αν κατάλαβα καλά, ο Πλουραλισμός είναι μια θεωρία που προσπαθεί να ερμηνεύσει τον τρόπο που λειτουργεί το κράτος και η κοινωνία μέσα στα πλαίσια της “αστικής, δυτικού τύπου” δημοκρατίας”. Δέχεται πως στην αστική δημοκρατία κυβερνά ο λαός μέσω αντισταθμιζομένων ομάδων συμφερόντων και στη συνέχεια εξηγεί τον τρόπο που γίνεται αυτό.
Έχω την εξής απορία (παρακαλώ φανείτε επιεικείς με την αφέλειά της, οφείλεται στην άγνοιά μου περί Πλουραλισμού)
Ο Πλουραλισμός αναλύει μόνο ή προτείνει και βελτιώσεις/μεταρρυθμίσεις; Αναφέρεις για “πλουραλιστική δημοκρατία” σαν την αντίστοιχη ουτοπία άλλων ερμηνευτικών προσεγγίσεων. Είναι κάποια ιδανική μορφή δημοκρατίας που θεωρεί σαν την βέλτιστη δυνατή; Αν ναι, τότε γιατί να αλλάξουμε ένα σύστημα στο οποίο ο λαός κυβερνά και εν τέλει το άτομο είναι κύριος του εαυτού του, όπως ισχυρίζεται η θεωρία; Μήπως επειδή δεν ευσταθεί αυτός ο ισχυρισμός;
9 | Evangelos
May 7, 2009 at 15:09
Giorgos Dim.
Σε ευχαριστώ καταρχήν για τα καλά σου λόγια – αν και όπως βλέπεις δεν υπάρχουν συχνές ανανεώσεις τελευταία στο blog.
Όσο για τα θέματα που θέτεις, όπως αναφέρεται και στο post ο πλουραλισμός είναι βασικά ένα θεωρητικό σχήμα. Με απλά λόγια, μια συνολική αντίληψη για την κοινωνία και το πως δομείται και λειτουργεί η πολιτική εξουσία.
Στο πλαίσιο αυτό, υπάρχουν πολλά ζητήματα. Από το ότι υπάρχουν στρεβλώσεις στην πρακτική εφαρμογή ενός ιδεατού μοντέλου (εδώ είναι η συζήτηση περί της πλουραλιστικής δημοκρατίας), μέχρι τα διάφορα, κριτικά και μη, ρεύματα εντός του βασικού θεωρητικού σχήματος (σε πιο πάνω comments θα δεις ορισμένα).
Όσο για την ιδανική μορφή δημοκρατίας, αυτή αποτέλεσε, και συνεχίζει να αποτελεί, κεντρικό ζητούμενο στο πλαίσιο της πολιτικής θεωρίας. Πέρα δηλαδή από την αξιολόγηση των εκάστοτε προτεινόμενων συστημάτων υπάρχει το τεράστιο θέμα το πως αυτά εφαρμόζονται και αποδίδουν στην πράξη.
Υπό αυτή την έννοια, η αλλαγή ή διατήρηση ενός κοινωνικοπολιτικού συστήματος δεν είναι μια απόφαση που παίρνεται ανάλογα με τις διαπιστώσεις μας για το πόσο στρεβλό ή μη είναι αυτό το σύστημα, αλλά το αποτέλεσμα της σύγκρουσης αυτών που θέλουν την διατήρησή του και αυτών που θέλουν την ανατροπή του.
Στην περίπτωση οπότε των καπιταλιστικών, αστικών δημοκρατιών δυτικού τύπου, οι οποίες εντάσσονται στον πλουραλιστικό ιδεότυπο, φαίνεται μέχρι στιγμής ότι συμβαίνουν, ή ακόμα καλύτερα συντρέχουν, πάνω κάτω τα εξής: είναι πιο ισχυροί αυτοί που θέλουν την διατήρηση του συστήματος, είναι μάλλον πιο πολλοί αυτοί που θέλουν την διατήρηση του συστήματος και, από μια άλλη πλευρά, αυτοί που θέλουν την ανατροπή του συστήματος δεν έχουν από κοινού καταλήξει/προτείνει ένα, έστω και πρόσκαιρα, βιώσιμο μοντέλο, ειδικά στο πλαίσιο των σύγχρονων συνθηκών της μετανεωτερικής παγκοσμιοποίησης.
10 | Giorgos Dim.
May 8, 2009 at 14:36
Το γεγονός πως δεν υπάρχουν τελευταία συχνές ανανεώσεις δεν σημαίνει πως το blog δεν είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον!
Πιστεύω πως συμβαίνει κάτι σαν αυτό που έθεσε ο stratos fountoulis στην παρούσα ενότητα: “…Αν είχα τον χρόνο θα συνέχιζα”.
Ο πλουραλισμός επομένως είναι ένα κατά βάση θεωρητικό σχήμα, με συγκεκριμένο αντικείμενο: πραγματεύεται μια υφιστάμενη κοινωνικοπολιτική δομή, την οποία μου δίνει την αίσθηση πως προσπαθεί μάλλον να υπερασπιστεί παρά να αμφισβητήσει: όλα έχουν καλώς στο υπάρχον σύστημα, εκτός από κάποιες επιμέρους λεπτομέρειες ή στρεβλώσεις, που όμως διορθώνονται μέσα στο υφιστάμενο πλαίσιο. Δεν χρειάζεται κάτι άλλο το σύστημα παρά μόνο κάποιες βελτιώσεις, ώστε να προσεγγίσει την ιδανική πλουραλιστική κοινωνία.
Αν δεν το έχω αντιληφθεί σωστά, παρακαλώ διόρθωσέ με.
Στο θέμα της ιδανικής μορφής δημοκρατίας. Συμφωνώ, είναι ζητούμενο θεωρίας και εφαρμογής, που δικαίως μας προβληματίζει.
Στο θέμα της αλλαγής/διατήρησης ενός κοινωνικοπολιτικού συστήματος. Αυτοί που επιθυμούν την διατήρησή του είναι λογικό να υποθέσουμε πως είναι αυτοί που “έχουν το πάνω χέρι”, το σύνολο δηλαδή των κατόχων εξουσίας πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής. Αυτοί που επιθυμούν την ανατροπή του λογικά είναι οι εξουσιαζόμενοι. Αν τελικά ανατραπεί το συγκεκριμένο σύστημα, θα προκύψει ένα νέο σύστημα, στο οποίο οι πρώην εξουσιαστές θα είναι υποτελείς στους νέους άρχοντες. Αυτό τουλάχιστον δείχνει η μέχρι τώρα ιστορία ανατροπής συστημάτων. Το νέο σύστημα δηλαδή διατηρεί την εξουσιαστική φύση του παλαιού.
Αυτό φαίνεται να ισχύει και στο σύγχρονο καπιταλιστικό σύστημα.
Αυτοί που θέλουν να το διατηρήσουν δεν είναι αναγκαστικά οι περισσότεροι. Είναι αυτοί που κατέχουν την ηγετική θέση μέσα σ αυτό, που αριθμητικά είναι μάλλον κατά πολύ λιγότεροι από τους υποτελείς. Οι εξουσιαζόμενοι από την άλλη πλευρά -που φαίνεται να είναι οι περισσότεροι σε πληθυσμό σε συνθήκες παγκοσμιοποίσης κιόλας- δεν έχουν βρει κοινή λύση βιώσιμη για την ανατροπή του, πιθανόν γιατί δεν έχουν εντοπίσει ή προσεγγίσει το πρόβλημα σωστά. Νομίζω πως η εξουσιαστική φύση του κάθε συστήματος είναι το πρόβλημα και αυτό πρέπει να προσπαθήσουμε να επιλύσουμε. Στα πλαίσια αυτά το πλουραλιστικό ιδεότυπο αποκρύπτει την εξουσιαστική φύση του συστήματος (οι αλληλοσυγκρουόμενες ομάδες δεν ανταγωνίζονται μόνο με γνώμονα τα συμφέροντά τους) και συνεπώς, κατά τη γνώμη μου, δεν λύνει το πρόβλημα, ούτε καν επιχειρεί να το λύσει.
11 | Evangelos
May 9, 2009 at 12:23
Giorgos Dim.
Υπάρχει ένα μεθοδολογικό/επιστημολογικό ζήτημα αναφορικά με το τι σημαίνει όταν λέμε ότι ο πλουραλισμός αποτελεί ένα από τα βασικά ολιστικά θεωρητικά σχήματα.
Και αυτό διότι ως θεωρητικό σχήμα, και σε μια ακριβώς αντίθετη λογική από την αναφορά σου για συγκεκριμένο αντικείμενο, μας παρέχει εννοιολογικά εργαλεία (conceptual tools) για να ερμηνεύσουμε το σύνολο των κοινωνικών φαινομένων και συμπεριφορών.
Βέβαια, λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του πλουραλισμού υπάρχουν προβλήματα στην κατανόηση της παραπάνω οριοθέτησης, αν όμως στη θέση του βάλεις τον μαρξισμό (το κατεξοχήν ολιστικό σχήμα) τότε ενδεχομένως θα αρθούν οι όποιες δυσκολίες.
Για να δώσω ένα παράδειγμα, οι μαρξιστές θεωρούν ότι ο μαρξισμός τους παρέχει τις θεωρητικές προκείμενες προκειμένου να ερμηνεύσουν ικανοποιητικά τόσο την Βιομηχανική Επανάσταση όσο και τα γεγονότα του Δεκεμβρίου στην Ελλάδα, τόσο το ρόλο του Τύπου στο νεωτερικό σκηνικό όσο και την ανάπτυξη του Twitter κ.ο.κ.
Όσο για αυτά περί διατήρησης/ανατροπής ενός κοινωνικοπολιτικού συστήματος, η προσέγγιση που υιοθετείς ξεφεύγει από τα όρια του πλουραλισμού υπό την έννοια ότι η εναλλαγή, ή αλλιώς συνεχής κυκλοφορία, των κοινωνικών κατηγοριών και στρωμάτων που κατέχουν την εξουσία παραπέμπει περισσότερο στις θεωρίες των ελίτ – όσο και αν υπάρχουν ανάλογες θεωρήσεις στην κριτική θεωρία της πολυαρχίας.
Συγκεκριμένα, η θεωρία της κυκλοφορίας των ελίτ του Pareto χαρακτηρίζει ένα φαινόμενο κατά το οποίο μειώνεται περιοδικά η ενεργητική δύναμη των διαιρεμένων σε μια κυβερνώσα και σε μια μη κυβερνώσα ελίτ ανώτερων στρωμάτων και έτσι καθίσταται αναγκαίο να έρχονται στην εξουσιάζουσα τάξη μέλη από τα κατώτερα στρώματα.
Έτσι και στην περίπτωση εξεγέρσεων/ανατροπών, επειδή πάντοτε μόνο λίγοι κατευθύνουν τις μάζες, αποκαθίσταται εκ νέου ο παλιός δυισμός μεταξύ ελίτ και μαζών – οπότε υπό αυτή την έννοια επανάσταση έχουμε όταν πάψει η επαρκής αναπλήρωση των ανώτερων στρωμάτων και η δημιουργία ελίτ στα κατώτερα στρώματα.
Γενικότερα, υπάρχει το τεράστιο ζήτημα της επιλογής του επιστημολογικού και μεθοδολογικού πλαισίου των αναλύσεων – πλαίσιο το οποίο εννοείται δεν περιορίζεται στα βασικά σχήματα αλλά διαμορφώνεται υπό το πρίσμα των νέων κοινωνικών συνθηκών και του αναγκαίου πλέον διεπιστημονικού προτάγματος (διαστάσεις π.χ. που δεν αποδέχονται οι μαρξιστές εμμένοντας στην ασφάλεια της ολιστικής θεώρησης).
Όσο για το ζήτημα ποιοι και πόσοι είναι αυτοί που θέλουν την ανατροπή ή διατήρηση του υπάρχοντος συστήματος, έχω την αίσθηση πως το παιχνίδι παίζεται περισσότερο με όρους ποιοι και πόσοι συμμετέχουν σε αυτή την κοινωνική διεργασία και ποιοι και πόσοι, ειδικά στο πλαίσιο της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, της κοινωνικής εξατομίκευσης και του πολιτικού κυνισμού, απέχουν συνολικά από αυτή τη συζήτηση.
12 | Giorgos Dim.
May 11, 2009 at 14:06
Άρα λάθος το κατάλαβα, ευχαριστώ για την διόρθωση.
Διαφωτιστικό το παράδειγμα με τον μαρξισμό, ο οποίος μου είναι περισσότερο οικείος.
Μιά ολιστική θεωρία υποθέτω δεν έχει ολιστικό χαρακτήρα από την γένεσή της. Ξεκινά μελετώντας κάτι ειδικό και στη συνέχεια γενικεύεται. Ο μαρξισμός π.χ. ξεκίνησε με την ερμηνεία του καπιταλισμού (ειδικό), “ανακάλυψε” την ταξική φύση του (παραδοχή) και στην συνέχεια επέκτεινε την παραδοχή αυτή για όλα τα προηγηθέντα συστήματα στην ιστοριά (γενικό). Αυτό είναι μια επαγωγική μέθοδος (“πέρασμα” από το ειδικό στο γενικό). Η επαγωγή όμως δεν παράγει ως επί το πλείστον αξιόπιστα συμπεράσματα, γι αυτό και στις φυσικές επιστήμες ακολουθείται η αναγωγική μέθοδος (από το καθολικό στο ειδικό), η οποία ως επί το πλείστον παράγει αξιόπιστα συμπεράσματα. Συνεπώς ένα ολιστικό θεωρητικό σχήμα (αν πράγματι προήλθε με επαγωγικό συλλογισμό όπως υποθέτω) είναι θα έλεγα μη επιστημονικό. Γιατί αν η παραδοχή του είναι λάθος, τότε το αποτέλεσμα της εφαρμογής του δεν είναι δυνατόν να ορθό. Στην περίπτωση του μαρξισμού, το αποτέλεσμα δεν ήταν απλώς λάθος, ήταν ολέθρια τραγωδία.
Αν η παραπάνω εκτίμησή μου είναι σωστή, οτι δηλαδή ένα ολιστικό σχήμα προκύπτει με επαγωγική μέθοδο, τότε και ο πλουραλισμός σαν ολιστικό σχήμα δεν είναι επιστημονικός και πρέπει να αντιμετωπιστεί με μεγάλη επιφύλαξη. Η βασική του παραδοχή είναι η συγκρότηση της κοινωνίας από ομάδες ατόμων αντικρουομένων συμφερόντων. Αν αυτό είναι λάθος, τότε και η γενίκευσή του είναι λάθος. Αν είναι σωστό, τότε η γενίκευσή του δεν είναι αναγκαστικά σωστή.
Το ίδιο ισχύει και για την θεωρία των ελιτ. Τίποτε δεν μας εξασφαλίζει πως η βασική της παραδοχή (ύπαρξη “ελιτ”) είναι ορθή, πόσω μάλλον η επαγωγή της.
Αυτό που θέλω να πω συνοπτικά έχει ως εξής: Μια οποιαδήποτε θεωρία που παράγεται με επαγωγική μέθοδο έχει περισσότερες πιθανότητες να είναι εσφαλμένη από μια αντίστοιχη που αναπτύσσεται με αναγωγικό τρόπο. Και στις δυό περιπτώσεις οφείλουμε να είμαστε σκεπτικιστές ως προς την ορθότητά τους, η αναγωγή όμως δίνει αποτελέσματα που είναι πλησιέστερα προς την αλήθεια.
Γι αυτό και συμμερίζομαι την εκτίμησή σου πως το επιστημονολογικό/μεθοδολογικό πλαίσιο των αναλύσεων είναι τεράστιο ζήτημα στην εποχή μας. Η επιστημονική μέθοδος έχει αποδείξει -και αποδεικνύει καθημερινά- πως μόνο αυτή παράγει αξιόπιστα αποτελέσματα στο γνωστικό αντικείμενο που πραγματεύεται. Νομίζω πως πρέπει να την εμπιστευτούμε και να μάθουμε να την εφαρμόζουμε, ειδικά τώρα που οι διάφορες ιδεολογίες βρίσκονται σε βαθειά κρίση επειδή ακριβώς είναι ιδεολογίες, θεωρίες δηλαδή χωρίς επιστημονική βάση.
Συμφωνώ επίσης και με την αίσθησή σου πως είναι πολλοί αυτοί που απέχουν συνολικά από τη συζήτηση περί ανατροπής ή διατήρησης ή τροποποίησης του υπάρχοντος συστήματος ή του όποιου συστήματος, λόγω και των φαινομένων που αναφέρεις. Ο Μεγάλος Ύπνος καλά κρατεί. Μάλλον κάνει καλό, φαίνεται…
14 | Kiki
August 26, 2009 at 13:03
Εγώ θα πω μόνο ότι η ανθρώπινη επιθυμία είναι πάνω από κάθε δικαιοσύνη.-
Leave a Reply
March 8, 2009 at 23:14
Διαφωτιστική η νέα σου σημείωση, υποθέτω, για το υπάρχον μοντέλο της κοινωνίας. Ο βαθμός της αυτονομίας του κράτους από την κοινωνία φαντάζομαι καθορίζει και τη σχετική ισορροπία του μοντέλου;