Ως επαναμαρξιστοποίηση της πολιτικής σκέψης έχει εσχάτως αποκληθεί η στροφή προς την οικονομική διάσταση των πολιτικών αναλύσεων λόγω της σημαντικότητας της οικονομίας – έτσι τουλάχιστον όπως έχει προκύψει λόγω της περιώνυμης κρίσης.

Η τάση αυτή όμως αποτελεί καλή αφορμή για να παρατεθούν κάποιες κριτικές όψεις του ταξικού μοντέλου ανάλυσης – ειδικά για αυτούς που όψιμα ανακάλυψαν την αξία της μαρξικής ανάλυσης.

Η κριτική λοιπόν στην ταξική προσέγγιση που εδράζεται στη μαρξική και μαρξιστική (η σκέψη των συνεχιστών της μαρξικής σκέψης) θεωρία συνοψίζεται στα εξής:

- Είναι μεγάλη η ετερογένεια των τάξεων, δηλαδή οι δύο πόλοι που αναγνωρίζονται είναι φορμαλιστικά ετερογενείς.

- Υπάρχουν και ενδογενείς ανταγωνισμοί μέσα στις τάξεις.

- Υπάρχει μια σειρά εξουσιαστικών σχέσεων γύρω από την παραγωγή που δεν μπορούν να ερμηνευθούν μόνο με οικονομικά κριτήρια (π.χ. καταγωγή, φύλο).

- Η ταξική έκφραση των συμφερόντων δεν μπορεί και δεν εκφράζεται αδιαμεσολάβητα διότι αποτελεί ζήτημα το πως διαρθρώνεται η ιεραρχία μέσα στις τάξεις – προηγείται δηλαδή η συγκρότηση κοινωνικών ομάδων, επαγγελματικών οργανώσεων κλπ.

Η βασική πάντως επισήμανση που πρέπει να γίνει έχει κυρίως να κάνει με σημαντικές αναπροσαρμογές της παραδοσιακής μαρξιστικής θεωρίας – αυτές κυρίως υποστηρίζουν ότι το επίκεντρο της ταξικής πάλης είναι πλέον το κράτος και όχι η παραγωγή.

Αυτό δεν οφείλεται τόσο στην τάση που παρατηρείται παγκοσμίως να αναμιγνύεται το κράτος όλο και περισσότερο στην οικονομία, ειδικά στο πλαίσιο της τωρινής κρίσης, όσο στο γεγονός ότι στη σύγχρονη μαρξιστική σκέψη η πολιτική κατέχει την πρωτοκαθεδρία – κάτι που δεν συνέβαινε ως γνωστόν στο παρελθόν.

Από την αυξανόμενη μάλιστα “υπεροχή της πολιτικής” προκύπτει και το γεγονός ότι η νέο-μαρξιστική θεωρία για το κράτος υιοθετεί όλο και περισσότερο τη θέση ότι ο πολιτικός αγώνας για τη μετάβαση στο σοσιαλισμό πρέπει να είναι ουσιωδώς “δημοκρατικός”, με την έννοια ότι πρέπει να συνδυάζει την ανάπτυξη των κοινοβουλευτικών θεσμών και των εκλογικών αγώνων με τα κοινωνικά κινήματα, την οργάνωση των εργαζομένων και άλλες μορφές άμεσης δημοκρατίας – ειδικά τώρα που η ρητορική του μπορεί να έχει απήχηση σε μεγάλα λαϊκά στρώματα.

Πέρα όμως από την κριτική, δεν πρέπει να λησμονείται ότι το ταξικό μοντέλο παραμένει η πιο δόκιμη επιλογή για την κατανόηση της πολιτικής σε μια δεδομένη ιστορική στιγμή.

Αυτό το μοντέλο δηλαδή μπορεί να συμβάλει στο να κατανοήσουμε πως δομείται η πολιτική εξουσία και πως αυτή σχετίζεται με τις ταξικές σχέσεις που πηγάζουν από την δόμηση και οργάνωση της παραγωγής.

Μπορεί ακόμα να μας δώσει κάποιους κανόνες για να κατανοήσουμε κάποιες μακρο-λειτουργίες μεταξύ κράτους και κοινωνίας έτσι ώστε αυτές να μην είναι παντελώς διαφορετικές σε διαδεχόμενα χρονικά διαστήματα.

Σε οποιαδήποτε περίπτωση πάντως, η συγκεκριμενοποίηση των κοινωνικών φαινομένων με βάση μόνο την θεωρητική προσέγγιση του μαρξισμού είναι προβληματική – είτε διότι κάτι τέτοιο συνιστά εξ ορισμού μια μονολογική ανάλυση είτε διότι η επικράτηση του κοινωνικού φαινομένου της εξατομίκευσης έχει αναιρέσει τη μεθοδολογική αρχή πως για να κατανοήσουμε κοινωνιολογικά τα άτομα πρέπει να τα εντάξουμε σε μεγάλες κοινωνικές και ταξικές ομάδες.

Σχετικά links: Μαρξισμός, Πλουραλισμός