Με αφορμή τη συζήτηση για την επόμενη μέρα των γεγονότων του Δεκεμβρίου θα ήθελα να συνδέσω τα επίμαχα ζητήματα που αναδύονται με τις θεωρίες της ακυβερνησίας.

Με τις θεωρίες λοιπόν της ακυβερνησίας ή κρίσης διακυβέρνησης, και ειδικότερα με το λεγόμενο πολιτικό παράδειγμα, ασκείται κριτική στη φιλελεύθερη δημοκρατία και ζητείται ενίσχυση της κεντρικής εξουσίας.

Η ιδεολογική επίθεση εδώ γίνεται στον περίφημο συμβιβασμό της φιλελεύθερης δημοκρατίας, δηλαδή του κεϋνσιανού κράτους και της νομικής εξασφάλισης για ελεύθερη/ανοιχτή πολιτική συμμετοχή για την τιθάσευση της λεγόμενης βίας της αγοράς – κάτι που έχει μεγάλη θεωρητική σημασία γιατί φεύγουμε από την κλασσική αμερικανική σκέψη, δηλαδή την πλουραλιστική θεώρηση της δημοκρατίας.

Επίσης, μπαίνει και ένα μείζον θεωρητικό ερώτημα πάνω σε αυτό που είχε διατυπώσει ο Seymour Martin Lipset, ότι δηλαδή η ανάπτυξη του καπιταλισμού ενισχύει τη δημοκρατία και τους θεσμούς διότι όσο αυξάνει ο πλούτος και η μεσαία τάξη που τον απολαμβάνει τόσο ενισχύεται η δημοκρατία – κάτι που αμφισβητούν οι θεωρίες της ακυβερνησίας και διαψεύστηκε ιστορικά σύμφωνα με την ανάλυση Νίκου Μουζέλη για την ημι-περιφέρεια.

Το πολιτικό παράδειγμα λοιπόν γίνεται κατανοητό μέσα από τις θέσεις των παρακάτω, συντηρητικών βασικά, διανοητών.

Ο Samuel Huntington θέτει το ζήτημα της πολιτικής τάξης η οποία είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη. Το κύριο πρόβλημα είναι ότι υπάρχει μια συναίνεση στο σύστημα και έτσι εξαντλείται η συμμετοχή στην πολιτική διαδικασία ενώ τις δεκαετίες 60 και 70 έχουμε μια συμμετοχική αύξηση που οδηγεί στην υπερφόρτωση του συστήματος (input overload με λειτουργιστικούς όρους ή volume-content stress όπως θα έλεγε ο David Easton).

Η δημοκρατία μας όμως δεν είναι φτιαγμένη για να λειτουργεί με τόση έξαρση συμμετοχικότητας, δεν μπορούν δηλαδή να ικανοποιηθούν όλων τα αιτήματα γιατί τότε το σύστημα θα καταρρεύσει (κατεξοχήν πολιτικός ρεαλισμός και κυνισμός εδώ).

Άρα πρέπει να υπάρχει ένα μίνιμουμ απάθειας οπότε και η πολιτική παρέμβαση συνιστάται στο ότι το κράτος πρέπει να φροντίσει να περιοριστούν οι διεκδικήσεις. Γι’ αυτό και προτείνεται καταστολή των κοινωνικών αγώνων από τη μια και περιστολή/περικοπή των κοινωνικών παροχών από την άλλη.

Ο Michel Crozier θέτει την έμφαση στους γραφειοκρατικούς μηχανισμούς και στο πως η εκκοσμίκευση οδηγεί στη διάβρωση της γραφειοκρατίας και στην υπονόμευση των οριοθετημένων δίπολων (όπως π.χ. αυτό της αριστεράς-δεξιάς), οπότε και η εξουσία δεν μπορεί να παραχθεί όπως στο παρελθόν και άρα πρέπει να γίνει αναθεώρηση της γραφειοκρατίας και οργάνωση προς μια ορθολογικότερη άσκηση της εξουσίας.

Το πρόβλημα είναι ότι η αύξηση της ελευθερίας έφερε καινούργιες συγκρούσεις (όπως π.χ. τρομοκρατία, οργανωμένο έγκλημα, παραοικονομία) και ότι υπάρχει μια κρίση εκκοσμίκευσης – δηλαδή η ισορροπία εξουσίας και γραφειοκρατίας κλειδωνίζεται γιατί αφενός ο πολίτης έρχεται πιο κοντά στην εξουσία, αφετέρου γίνεται σαφές ότι η γραφειοκρατία δεν είναι ουδέτερη αλλά εμπλέκεται άμεσα στην πολιτική διαδικασία.

Το βασικό πρόβλημα που προκύπτει από τα παραπάνω είναι ότι οι πολίτες μπορούν και ν’ αρθρώνουν αιτήματα (τα οποία είναι απεριόριστα), αλλά και να ζητούν την προστασία από την πολιτική εξουσία (αιτήματα δηλαδή που δεν μπορούν να ικανοποιηθούν όλα μαζί και ταυτόχρονα).

Ο Samuel Brittan εστιάζει στην αντίφαση του ατομικού οππορτουνισμού στο επίπεδο της οικονομίας με συνεχείς διεκδικήσεις και του πολιτικού επίπεδου που καλλιεργεί ένα κλίμα ευφορίας για τέτοιες διεκδικήσεις – δηλαδή προκειμένου να πείσουν τα κόμματα πλειοδοτούν σε υποσχέσεις (εδώ έχουμε μια κλασσική ανάλυση τύπου Joseph Schumpeter).

Τα αιτήματα όμως και τα συμφέροντα είναι ασταμάτητα και αντιτιθέμενα. Το πρόβλημα οπότε είναι των πολιτικών και κομματικών ηγεσιών που καλλιεργούν ένα κλίμα αυξημένων προσδοκιών, πράγμα που φανερώνει μια ασυνέπεια της πολιτικής, και υπονομεύεται η δυνατότητα να ασκηθεί η εξουσία – και επειδή αυτά τα κάνουν οι ανεύθυνες ηγεσίες και τα συνδικάτα, πρέπει να περισταλούν τα δικαιώματα των συνδικάτων.

Είναι γνωστό το που οδήγησαν αυτές οι απόψεις κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 80.

Έτσι, αν και το πρόβλημα είναι διαφορετικής υφής σήμερα, η περίπτωση των επεισοδίων στη Γαλλία και η επικράτηση του μοντέλου διακυβέρνησης Σαρκοζί δείχνει πως όταν οι κοινωνικές διεκδικήσεις και διαμαρτυρίες στην κοινοβουλευτική δημοκρατία δυτικού τύπου ξεπερνούν τα όρια της αστικής κοινωνικής τάξης οι αυταρχικές λύσεις σε πολιτικό, κοινωνικό και συμβολικό επίπεδο βρίσκουν πρόσφορο έδαφος στις κοινωνίες της διακινδύνευσης.

Ας ελπίσουμε πως αυτή τη φορά η διέξοδος, πολιτική και κοινωνική, θα είναι προοδευτική και προς όφελος όλων, χωρίς να ξεχνάμε ότι βασική προϋπόθεση της δυνατότητας για κοινωνική εξέλιξη και πρόοδο είναι ο σεβασμός στην ανθρώπινη ζωή παιδιών, πολιτών, αστυνομικών.