Ολοκληρώνοντας αυτή τη σειρά των post για τα πολιτικά κόμματα θα πρέπει να προστεθούν κάποια τελευταία σχόλια σχετικά με τον μετασχηματισμό των κομμάτων – ώστε να γίνουν και οι αναγκαίες αναφορές για την ελληνική περίπτωση.

Έτσι, σύμφωνα με τον Kircheimer, τα κόμματα έγιναν πολυσυλλεκτικά (catch-all) διότι:

- αλλοιώθηκαν οι ευδιάκριτοι ταξικοί διαχωρισμοί λόγω της πλήρης εμπορευματοποίησης των αγαθών και της εκτεταμένης κατανάλωσης από το σύνολο των κοινωνιών.
- απομακρύνθηκαν τα κόμματα από τις παραδοσιακές λειτουργίες τους, υποβαθμίστηκε ο ρόλος του απλού μέλους και επικράτησε η συνειδητή επιλογή του ηγέτη με γνώμονα την εκλογική επιτυχία.
- κατέστη σαφές ότι ο ανταγωνισμός των κομμάτων στην εκλογική αγορά τα οδηγεί στη δοκιμασμένη και αποτελεσματική πρακτική συνολικής αντιπαράθεσης για να κινητοποιηθεί όλη η δυνάμει εκλογική πελατεία.

Η κριτική που ασκείται στην παραπάνω κλασσική προσέγγιση του γερμανού διανοητή είναι:

- πρώτον για τον τρόπο που δέχεται τις λειτουργίες, δηλαδή ότι τις παλιές τα κόμματα τις υιοθετούσαν ακούσια ενώ τις νέες εκούσια.
- δεύτερον αφενός η ενδυνάμωση του ηγέτη δεν είναι κάτι καινούργιο αν αναλογιστούμε μάλιστα το “σιδηρούν νόμο της ολιγαρχίας”, αφετέρου ελέγχεται και στο ότι η εκλογή του ηγέτη γίνεται με βάση τους πολιτικούς συσχετισμούς δυνάμεων εντός του κόμματος, πολλές φορές και εκτός αυτού.
- τρίτον η ανάλυση, σύμφωνα και με το δεύτερο, αδιαφορεί και παραβλέπει την εσωκομματική οργάνωση των κομμάτων.
- τέταρτον τα κόμματα ανέκαθεν προσπαθούσαν να σταθεροποιήσουν την εκλογική τους πελατεία και επιλογή – τα κόμματα δηλαδή έχουν μια “διττή φύση”, από τη μια είναι μηχανισμοί ανατροπής αλλά ταυτόχρονα από την άλλη είναι και ενσωμάτωσης.
- πέμπτον μπορεί τα κόμματα να χαμήλωσαν τους ιδεολογικούς τόνους όμως δεν απώλεσαν την ιδεολογία τους σύμφωνα και με τη συζήτηση περί του τέλους της ιδεολογίας – τα κόμματα δηλαδή δεν μπορούν να ξεπεράσουν τις γενεσιουργές τους αιτίες, όσο και αν ο πολυσυλλεκτισμός υποσκάπτει την ιδεολογική τους βάση.

Η δυναμική όμως των παραπάνω χαρακτηριστικών “ανάγκασαν” εν τέλει τα κόμματα να υιοθετήσουν σε μεγάλο βαθμό τις κυβερνητικές λογικές.

Έτσι, τα κόμματα φαίνεται να απομακρύνονται από τη μία από την κοινωνία και να έρχονται πιο κοντά προς το κράτος από την άλλη – γι’ αυτό και έχουν την συνεχή ανάγκη της νομιμοποίησης που τα οδηγεί στη συνεχή επίκληση του λαού και της συνταγματικής τους κατοχύρωσης, αλλά και της περίφημης ευημερίας των αριθμών, αφού οι πόροι του κόμματος προέρχονται από το κράτος.

Αυτή η διαδικασία έχει ορθά αποκληθεί από έλληνα πολιτικό επιστήμονα ως “αποκομματικοποίηση των κομμάτων” τα οποία πλέον είναι τα λεγόμενα “κόμματα κράτους”.

Έτσι σύμφωνα με έναν άλλο θεωρητικό των κομμάτων, τη μετεξέλιξη της μορφής του κόμματος από το μαζικό στο πολυσυλλεκτικό, ακολούθησε ο μετασχηματισμός του σε αυτό που ονομάστηκε cartel party – δηλαδή ένα αυτό-αναφερόμενο κόμμα, αποξενωμένο από τις κοινωνικές του αναφορές, που κάνει πολιτική για τον εαυτό του απολαμβάνοντας τα προνόμια της θεσμοποίησής του στον κρατικό μηχανισμό.

Πλέον χαρακτηριστική περίπτωση κομμάτων cartel αποτελούν τα ελληνικά. Τόσο χαρακτηριστική που καθιστά τη συζήτηση για το κόμμα δικτύου (network party) και το ανοιχτό κόμμα (open party) κενή περιεχομένου.

Σχετικά links: Πολιτικά κόμματα, Πολιτικά κόμματα II, Πολιτικά κόμματα III