Με αφορμή την άρνησή μου σε μια πρόσκληση να εγγραφώ ως διαδικτυακός φίλος στο facebook, παραθέτω έναν από τους κυρίαρχους στη διεθνή βιβλιογραφία συλλογισμούς για τη διαδικτυακή επικοινωνία.

Η συζήτηση, λοιπόν, για τη διαδικτυακή επικοινωνία σχετίστηκε σε πρώτη φάση με την ανασύσταση των κοινοτήτων στο διαδίκτυο (on-line communities) – οι Αμερικανοί διανοητές βέβαια ήδη από το 70 έλεγαν ότι δεν είναι απαραίτητη η γεωγραφική εντοπιότητα για την ύπαρξη μιας κοινότητας – και εν συνεχεία με άλλες πολυποίκιλες μορφές, ειδικά στο πλαίσιο των social media.

Το σύνολο αυτών των εκφάνσεων της διαδικτυακής επικοινωνίας εδράζονται αφενός στην περίφημη “ανάγκη για επικοινωνία” – ως καταστατική συνθήκη του ανθρώπου – αφετέρου πάνω σε κάποιο φαντασιακό/συμβολικό “εμείς” – σε μια δηλαδή ταύτιση αλλά συγχρόνως και υπερ-διαφοροποίηση πάνω σε μετα-υλιστικές αξίες, την ανάγκη δηλαδή για αυτοέκφραση και αυτοπραγμάτωση.

Το βασικό ζητούμενο που προκύπτει στο σύνολο των περιπτώσεων, είναι πώς θα γίνει καταρχήν η διαχείριση της λεγόμενης “συναισθηματικής επένδυσης” στο διαδίκτυο. Οι προσδοκίες, δηλαδή, κάθε τύπου που δημιουργούνται μέσα από τη διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος επικοινωνίας.

Εν συνεχεία – και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις – αναδεικνύεται και το ζήτημα ή μη του περάσματος από την on-line στην off-line επικοινωνία και δράση.

Βασικό θέμα πάντως στη διαδικτυακή επικοινωνία είναι ότι δεν υπάρχει, σε οποιαδήποτε περίπτωση, “σωματικότητα” και, κατά βάση, “συμπαρουσίαση” – διότι το διαδίκτυο με την παρούσα μορφή του τουλάχιστον παραμένει και βασίζεται σε κείμενα (text based).

Αποτελεί ερώτημα οπότε αν στις διαδικτυακές σχέσεις – από προσωπικές μέχρι κοινωνικές και πολιτικές – που δομούνται μέσω κάθε μορφής διαδικτυακής επικοινωνίας, υπάρχει “ενσυναίσθηση” (empathy) – δηλαδή η αίσθηση όχι μόνο να ζω ή να επικοινωνώ με κάποιον αλλά και να καταλαβαίνω/βιώνω ότι ζούμε ή επικοινωνούμε μαζί.

Με πιο ειδικούς όρους, η διαδραστικότητα (interactivity), ως μια τεχνική ιδιότητα του μέσου, επιτρέπει μεν την αλληλόδραση (interaction) στο επίπεδο της αμφίδρομης επικοινωνίας, αλλά δεν είναι δεδομένο ότι στο διαδίκτυο επιτυγχάνεται πάντα αυτό.

Το διαδίκτυο είναι ένα μέσο του οποίου η “γραμματική” – τα χαρακτηριστικά του δηλαδή – επιτρέπει την χαλαρότητα της ταυτότητας (μπορώ π.χ. να δηλώνω ό,τι θέλω), επιτρέπει την ψευδαίσθηση της συμμετοχής (η εκφορά π.χ. απόψεων καλλιεργεί μια εντύπωση ουσιαστικής δραστηριότητας) και δεν ευνοεί την ουσιαστική δέσμευση (ο εφήμερος π.χ. χαρακτήρας της συμμετοχής σε ένα social network).

Έτσι, η έλλειψη δέσμευσης και η μειωμένη ανάληψη ευθύνης – και κυρίως διακινδύνευσης – στο διαδίκτυο, συνιστά τελικά, σύμφωνα με έναν πασίγνωστο συγγραφέα, και να μην παίρνεις στα σοβαρά αυτό που κανείς.

Με απλά λόγια, το διαδίκτυο δεν είναι απαγορευτικό για δεσμεύσεις αλλά εν τέλει τις υπονομεύει.

Και αυτό κυρίως λόγω της δυνατότητας να κατασκευάσω την ταυτότητά μου – το ποιος είμαι δηλαδή – ελεύθερα και χωρίς ευθύνη στο διαδίκτυο (όχι μόνο μέσα από παράθεση στοιχείων αλλά και μέσα από ανάρτηση θέσεων).

Η παραπάνω δυνατότητα είναι μεν το πιο δελεαστικό πράγμα στο διαδίκτυο, αλλά οι χρήστες του, με βάση την λογική των on-line communities και των social networks, προσπαθούν ακόμη και στο ρευστό τοπίο του διαδικτύου να δημιουργήσουν ασφαλείς τόπους όπου προσδιορίζεται μια κάποια ταυτότητα – διότι η δήλωση κάποιας ταυτότητας σημαίνει και την απόκτηση κάποιας, έστω μικρής, ευθύνης.