Μαρξισμός
Posted by: Evangelos on: September 18, 2007
Με την ελπίδα κάποιος περισσότερο ειδικός επί του θέματος να με διορθώσει ή να προσθέσει ό,τι κρίνει επιβεβλημένο, παραθέτω κάποιες βασικές αρχές της μαρξικής και μαρξιστικής σκέψης αναφορικά με το κράτος.
Στη μαρξική ανάλυση (δηλαδή σύμφωνα με το Μαρξ):
- Δεν διαμορφώνει το κράτος την κοινωνία αλλά η κοινωνία το κράτος η οποία διαμορφώνεται με τη σειρά της από τον κυρίαρχο τρόπο παραγωγής και τις παραγωγικές σχέσεις. Τοποθετείται έτσι με αυτό τον τρόπο το κράτος στο ιστορικό του πλαίσιο. Ως άλλη ερμηνεία πάντως, η θεωρία του Μαρξ για το κράτος πρέπει να συναχθεί από την θεωρία του για την πολιτική οικονομία όπου η απόσπαση της υπεραξίας και όχι η ταξική πάλη είναι η θεμελιώδης μεταβλητή για την κατανόηση της μορφής του κράτους.
- Το κράτος είναι η πολιτική έκφραση της κυριαρχίας της αστικής τάξης και δεν αντιπροσωπεύει το κοινό αγαθό αφού αυτό προκύπτει για τις παραγωγικές σχέσεις. Ο Ένγκελς μάλιστα υποστήριξε ότι η αφετηρία του κράτους ήταν η ανάγκη να ελεγχθούν οι ταξικές συγκρούσεις – έλεγχο που πραγματοποιεί η οικονομικώς ισχυρότερη τάξη. Η εκτελεστική εξουσία οπότε του σύγχρονου κράτους δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια διαχείριση των “κοινών υποθέσεων” (δηλαδή των συμφερόντων) ολόκληρης της αστικής τάξης η οποία κατέχει ή ελέγχει τα μέσα παραγωγής.
- Το κράτος στην κοινωνία είναι το όπλο καταστολής που διαθέτει η αστική τάξη αλλά είναι και μέρος του κοινωνικού καταμερισμού εργασίας, των διαφορών και του τρόπου διευθέτησής των ανάμεσα στις κοινωνικές ομάδες. Ο Λένιν π.χ. θεωρούσε ότι πρωταρχική λειτουργία του αστικού κράτους είναι η νομιμοποίηση της εξουσίας και της καταστολής για να επιβληθεί η αναπαραγωγή της ταξικής δομής αλλά και το δικαιϊκό σύστημα είναι επίσης όργανο καταστολής και ελέγχου. Έτσι το κράτος αποτελείται από τους θεσμούς επιβολής του νόμου, τους κυβερνητικούς θεσμούς και τις δημόσιες υπηρεσίες.
Πιο αναλυτικά, οι μαρξιστές λένε ότι το κράτος πρέπει να θεωρείται όργανο της άρχουσας τάξης γιατί πρώτον το προσωπικό του κρατικού συστήματος ανήκει συνήθως στην κυρίαρχη τάξη, δεύτερον διότι η καπιταλιστική τάξη κυριαρχεί στο κράτος χάρη στη γενική οικονομική της δύναμη και τρίτον διότι λόγω της παρεμβολής και της συμμετοχής του στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, δεν θα μπορούσε να είναι τίποτε άλλο – με άλλα λόγια τονίζουν ότι στην καπιταλιστική κοινωνία υπάρχουν δομικοί περιορισμοί στο κράτος (η ύπαρξη δηλαδή της ελεύθερης οικονομίας) που στοχεύουν στη συσσώρευση και αναπαραγωγή του κεφαλαίου.
Για τους Μαρξ και Ένγκελς, τέλος, αναγνωρίζονται δύο επίπεδα κρατικής αυτονομίας από την αστική τάξη. Πρώτον, λόγω της αποστροφής της αστικής τάξης να αναλαμβάνει την άμεση ευθύνη του κρατικού μηχανισμού και των συγκρούσεων ανάμεσα στα ατομικά κεφάλαια που απαιτούν ανεξάρτητη γραφειοκρατία, και δεύτερον, όταν η ταξική πάλη “παγώνει” λόγω της ανικανότητας κάθε τάξης να δείξει ότι εξουσιάζει.
Σχετικά links: Μαρξισμός ΙΙ, Πλουραλισμός
14 Responses to "Μαρξισμός"
2 | Evangelos
September 18, 2007 at 20:47
Άκη
Καταρχήν, το διαισθητικό σου κριτήριο συνιστά για μένα ηθική επιβράβευση που ξεφεύγει από τα στενά και πεπερασμένα όρια της προκλητικής – πλην επικοινωνιακής – ψυχαγωγίας!
Δεύτερο, το blog αυτό πράγματι απευθύνεται σε αρκετούς “τεχνοκράτες” – έστω ανθρώπους και φίλους που δεν έχουν ιδιαίτερη επαφή με τις λεγόμενες κοινωνικές επιστήμες. Εξάλλου η εμπειρία μου με τα blog ξεκίνησε από την παρακαλούθηση της αρθογραφίας του Αλέξανδρου στο εξαιρετικό Interactive Ideas (που παραπέμπω στο blogroll) και των άλλων παιδιών που ασχολούνται με τα ζητήματα του διαδικτύου, της διαφήμισης και του marketing. Και ελπίζω αυτά που γράφω με την συγκεκριμένη δομή (προσωπικό βίωμα – ερμηνευτική προσέγγιση) να τους βοηθούν να “αναστοχαστούν” σε κάποια θέματα ευρύτερου ενδιαφέροντος.
Τέλος, η προτροπή σου να “φωτογραφίσω πρόσωπα και καταστάσεις” φαντάζει πολύ δελεαστική. Προσεχώς στις οθόνες σας λοιπόν…
3 | Μark
September 20, 2007 at 15:09
Ο μαρξισμός είναι το ιδανικό αν δεν υπήρχαν μαρξιστές. Εξάλλου στην Ελλάδα συντήρηση είναι και η Αριστερά…
Οι λόγοι που απέτυχε ο μαρξισμός είναι ότι περιγράφει μια τέλεια καμωμένη κοινωνία που την αποτελούν ωστόσο ατελείς άνθρωποι. Η ιδανική κοινωνία είναι εφικτή ακόμα και στα πλαίσια του καπιταλισμού, αρκεί κάθε άνθρωπος να δουλέψει με το άτομό του.
ΥΓ.Ακόμα ένα ενδιαφέρον κείμενο.
4 | Evangelos
September 20, 2007 at 20:28
Mark
Ευχαριστώ για το υστερόγραφο. Σκέφτομαι να επανέλθω με ένα post με όψεις της κριτική απέναντι στον μαρξισμό και το ταξικό μοντέλο.
Για την ώρα – απουσία ιδανικής κοινωνίας – ας κρατήσουμε τα χαρακτηριστικά του “χαμπερμασιανού ιδανικού ομιλιακού περιβάλλοντος” όπως μας τα προσφέρει το διαδίκτυο, ώστε να διαμορφώσουμε δόκιμες συνθήκες διαλόγου.
6 | Evangelos
September 21, 2007 at 16:08
Χαριτίνη
Δεν αναφέρομαι στη λαϊκή ρήση που παραθέτεις – την οποία έχω ακούσει και εγώ. Αναφέρομαι στον κλασσικό αφορισμό του Perry Anderson – απλά όπως είδες και στο προηγούμενο κείμενο για την διαφήμιση προτίμησα να υιοθετήσω την λογική της μη παραπομπής έτσι ώστε τα κείμενα να μην “βαραίνουν” πολύ. Όσο αντιδεοντολιγικό είναι αυτό, τόσο πιο βολικό (sic)!
Σε οποιαδήποτε περίπτωση πάντως, να θυμίσω στους αναγνώστες αυτού του blog ότι ακόμα και ο ίδιος ο Μαρξ, λίγο πριν πεθάνει, στην επιστολή του προς στον επικεφαλή του τότε γαλλικού εργατικού κινήματος Jules Guesde – όπου τον κατηγορούσε για απαξίωση της αξίας των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών – του επεσήμαινε εμφατικά ότι αν ο μαρξισμός νοείται μόνο ως μια επαναστατική ορολογία τότε ούτε ο ίδιος “δεν είναι μαρξιστής”.
7 | Ελπήνωρ
September 24, 2007 at 20:13
Με χαρά, διαπίστωσα , από την πρώτη μου επίσκεψη στο ιστολόγιο σου, πριν από λίγες ημέρες , πως απαιτεί και αξίζει να του αφιερώσω πολύ περισσότερο χρόνο από όσον είχα εκείνη τη στιγμή. Έτσι , λοιπόν , επέστρεψα , με την πρόθεση να δώσω στα κείμενα σου τον χρόνο που αναλογεί στο πολύ ενδιαφέρον περιεχόμενο τους , πράγμα και που έκανα!
Θα συμφωνήσω με τον Άκη όσον αφορά στον τρόπο που καταφέρνεις να κάνεις ένα κείμενο, που «φιλοξενεί» θεωρίες δυσνόητες για τους περισσότερους , φιλικό προς τον αναγνώστη. Προσωπικά, με βοήθησες να «τακτοποιήσω» στο μυαλό μου γνώσεις που είχα ήδη , και να νιώσω ότι πλησίασα λίγο ακόμα στην κατάκτηση τους.
8 | Evangelos
September 24, 2007 at 20:57
Ελπήνωρ
Χαίρομαι πραγματικά αν αυτό συμβαίνει. Ειλικρινά, αυτός είναι ο σκοπός αυτού του ιστολόγιου – μαζί με κάποιες προσωπικές μου σκέψεις και εμπειρίες που συνιστούν τις “αφορμές” για τις θεωρητικές προσεγγίσεις.
Για δε μεταμοντέρνες αναζητήσεις εξαιρετικού ενδιαφέροντος, φίλες και φίλοι, γρήγορα στο ιστολόγιο της Ελπήνωρ.
9 | Sokratis
October 6, 2007 at 12:18
Perimeno na ‘να φωτογραφίσεις πρόσωπα και καταστάσεις…’ meta tin parotrinsy tou ‘erotylou’ Aki….
10 | Evangelos
October 6, 2007 at 12:28
Σωκράτη
Μου φαίνεται σωστά το θέτεις, μιας και ο αγαπητός (γατ)Άκης… has already joined the club!
11 | davaric
October 11, 2007 at 17:48
αφόρητες οι ελληνικούρες σου, ενδιαφέροντα τα κείμενα σου. θα αποφασίσω στο μέλλον αν σταματήσω ή όχι να διαβάζω το blog σου. έχεις πίστωση.
12 | Evangelos
October 12, 2007 at 03:48
Davaric
Ευχαριστώ για την κριτική. Την προτιμώ όσο τίποτε. Εξάλλου μετά από κριτικά σχόλια – που δέχθηκα με e-mail – άλλαξα το look του blog.
Η αλήθεια είναι ότι πράγματι κανα δυο σημεία, ειδικά σ’ αυτό το post, είναι στα όρια του cult. Από την άλλη, ο στρυφνός λόγος για μένα αποτελεί – όπως και να το κάνουμε – μια δύσκολα ξεπεράσιμη συνήθεια. Δεν είναι αυτονόητη η ικανότητα να πεις με απλά λόγια δυσνόητα πράγματα.
Το βήμα πάντως ανοιχτό και το μήνυμα ελήφθη…
13 | Νοσφεράτος
April 21, 2009 at 18:01
Μ’ αρέσει η δουλεια που κανεις και αρχιζω να κανω συνδεσμους στη Σπηλια μου ..
Στο μπλογκ μου στην ετικετα Θεωρια εχω αρκετα αναλογα ..
Μακαρι να μπορουσε να επεκταθει μια θεωρητική συζητηση στο Διαδικτυο (συνδεδεμένη με την πραξη βεβαια)
14 | Evangelos
April 21, 2009 at 23:47
Νοσφεράτος
Ναι, το είδα και σε ευχαριστώ για αυτό. Όσο για τα περί θεωρητικής συζήτησης που αναφέρεις, νομίζω ότι ο ανοιχτός διάλογος στο διαδίκτυο για τέτοια θέματα θα εξακολουθεί να περιορίζεται σε αποσπασματικές προσπάθειες.
Leave a Reply
September 18, 2007 at 14:17
Περίμενα από το πρωί να ανεβάσεις το νέο σου κείμενο. Άργησες λίγο αλλά δεν με απογοήτευσες. Πρώτον γιατί πριν παραθέσεις για πολλούς (εγώ είμαι ένας από αυτούς) δυσνόητες μαρξιστικές θεωρίες, καταφέρνεις να χαλαρώσεις τη διάθεση του αναγνώστη με τον γνωστό εύπλαστο και γλαφυρό σου λόγο. Δεύτερον γιατί κάτι τέτοια κείμενα δίνουν τη δυνατότητα σε “τεχνοκράτες” σαν κι εμένα να αποκτήσουν μια ελάχιστη επαφή με έννοιες μέχρι πρότινος αδιάφορες.
Είναι αυτονόητο ότι δεν έχω να προσθέσω τίποτα στην οικονομία της συζήτησης που παρακινείς τους αναγνώστες σου να αρχίσουν.
Να ξέρεις ότι θα διαβάζω τα κείμενα που θα ανεβάζεις, αν και δε νομίζω να αφήνω συχνά σχόλια. Περιμένω, με χιουμοριστική διάθεση πάντα, να φωτογραφίσεις πρόσωπα και καταστάσεις…
Καλή συνέχεια